محســن مشکبیـــد حقیقــی دکترای مشاوره و راهنمایی


خدایا به من توفیق تلاش در شکست ، صبر در نومیدی ،رفتن بی همراه ، فداکاری در سکوت ،ایمان بی ریا ، خوبی بی نمود، گستاخی بی خامی ، عشق بی هوس، تنهائی در انبوه جمعیت ،دوست داشتن بی آنکه دوست بدارند مرا عطـــــا فرما

تعریف مشاوره و راهنمایی و ویژگی های مشاوران

تعریف راهنمائی: راهنمائی یعنی کمــک منظم و سنجیـده به فرد تا او بتواند توانائیــها و محـدودیتهایش را بشناسد و در نهایت در زمینه مورد علاقـه اش تصمیــم درست و مناسبـی بگیــرد و از امکاناتش بیشترین بهره را ببرد.

تعریف مشاوره :مشــاوره جریان یاورانه ای است که در آن برقراری رابطه صمیمانه بین مشاور و مراجع ضرورت دارد. مراجع مشکل روانی و عاطفی دارد که از طریق حضـور و تعامـل در جلسه مشاوره راه حلی برای مشکلش می یابد و مشاور در حل مشکلات روانی مهارت دارد .برقراری رابطه مشاوره ای درمان بخش است و تنها دادن اطلاعــات و پند و اندرز به مراجع مشاوره محسوب نمی شود .

 خصوصیات مشاوران: صداقت ، توان خودنگری،داشتن دانش نظری، فروتنی، همدلی، دوست داشتن دیگران ، مردم دوستی ، مهربانی ، قضاوتگر نبودن ، احترام گذاشتن به دیگران ، بخاطر سپردن جزئیات ، شنونده خوبی بودن ، بردباری، حساس بودن، مسلط بودن بر هیجانات خود، حرفه ای بودن ، اخلاقی رفتار کردن .

   + محسن مشکبید حقیقی - ۱۱:٤٩ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢٥ اسفند ۱۳۸٩

ایجاد انگیزه برای مطالعه در کودکان و نوجوانان

مطالعه یک فرآیند هدفدار است که روش خاص خود را دارد . با توجه به اینکه یادگیری عملی آگاهانه است و برای انجام دادن هر عمل آگاهانه ، داشتن انگیزه ، اصلی اساسی است ؛ بنابراین مطالعه کننده باید از انگیزه ای قوی برخوردار باشد. قوی و واقعی شدن انگیزه مطالعه عمل یادگیری را سرعت می بخشد . بنابراین بیش از هر چیز باید ضرورت نیاز به مطالعه کردن توسط فرد حس گردد . افرادی که هدف خواندن را نمی دانند ، دیری نمی پاید که آنچه را بدون انگیزه و با زور به ذهن سپرده اند ، به دست فراموشی می سپارند .

لازم است قبل از مطرح کردن انگیزه های مطالعه ، مراحل سنی و تفاوتهای مطالعه را در گروههای مختلف بررسی نماییم  :

کودکان 2 تا 5 ساله به کتابهای مصور علاقه مند هستند . تصاویری که در کتاب می بینند ، به ویژه اگر رنگین باشد ، آنها را به خود مىکشد . اگر متن کتاب را برایشان بخوانند ، می خواهند گفته ها را در تصویرها ببینند ، شوق کودک به یافتن مفاهیم در نقاشیها شاید با مراحل تصویرنگاری و اندیشه نگاری ــ زمانی که هنوز آدمی الفبا را نشناخته بود و به یاری نقشها ارتباط فکری برقرار می ساخت ــ پیوند داشته باشد . خواندن کتاب برای کودک ، در این دوره قویترین عامل در برانگیختن شوق او به مطالعه در سالهایی است که خود باسواد می شود .

کودکان 5 تا 8 ساله را قصه های خیالی جذب می کنند . برای آنها بین خیال و واقعیت مرزی وجود ندارد و خیالپردازیهای شیرین و آرمان گرایانه را واقعیت می پندارند . اگر کسی برایشان کتاب بخواند و یا خود یارای خواندن کتابهای ساده را پیدا کرده باشند ، داستانی را بیشتر دوست خواهند داشت که در آن همه جانداران به یک زبان سخن بگویند.  

علاقه کودکان 8 تا 12 ساله همچنان بر خواندن داستان متمرکز است ، اما در این دوره کودکان واقعیت را شناخته اند و از اینرو داستانی را دوست مىدارند که رویدادهای آن با واقعیت تطابق کند .

نوجوان ، بین 12 تا 14 سالگی رو به سوی داستانها و نوشته های پرحادثه می برد . سکون و یکنواختی در شرح ماجراها وی را خشنود نمی سازد. به دنبال نوشته ای است که قهرمانش قدرتمند و از نیروی خارق العاده ای برخوردار باشد. عموماً این دوره را سالهای طلایی مطالعه به عنوان یک فعالیت تفننی دانسته اند .

جوان ، بین 14 تا 17 سالگی خواهان کتابهایی است که پاسخگوی پرسشهای کنجکاوانه وی باشند و این مرحله ای است که یکباره مسیر او در خواندن ــ اگر کتابهای دلخواهش در اختیار او باشند ــ دگرگون می شود. چرا هواپیما به زمین سقوط نمىکند ؟ چطور ماشین به حرکت درمىآید ؟ و زنجیری بىانتها از حلقه های چرا و چگونه و چطور که به پای جوان بسته شده  واو را در راه دانستن پیش مىبرد ، (ابرامی ،1357) .

در سالـهای بعد ، نیازها و انگیزه های خواندن که در واقع تداوم نوع مطالعــه در دوره های سنی است چنین اند:

الف) نیاز به آگاهی : آدمی مىخواهد بداند در دنیایی که او به سر مىبرد چه اتفاقات ، تغییرات و تحولات تازه ای روی مىدهد . هر اندازه که محدوده این دنیا تنگ تر و با محیط زندگی و خواسته های او پیوستگی مستقیم و هماهنگی بیشتر داشته باشد ، میل او به خواندن افزونتر است. مطالعه روزنامه به ویژه اخبار و حوادث جاری ناشی از این نیاز است .

ب) نیاز به تسکین : انسان هنگامی که نتواند تخیلات خویش را در عالم واقع به عیان ببیند ، از واقعیت گریزان مىشود . راه به دنیای خیالپردازی مىبرد و درون نوشته ها به آرزوهایش چنگ مىاندازد . شیفتگی آدمیان بیشمار ، به داستانهای غیرواقعی و افسانه های خیالی که از کودکی به بلوغ انتقال مىیابد نموداری از این گونه مطالعه واقعیت گریز است . پرواز در دنیای رویاها و آرزوها را از خصوصیات این گونه مطالعه دانسته اند . فردی که در زندگی خویش ، موقعیت و لذت و محبوبیت را پیدا نمىکند در کتابها به جستجوی آن مىپردازد . مجلات رنگارنگ و داستانهای سبک زاییده وجود خوانندگانی است که به قصد تسکین راه به دنیای واقعیت گریز مىسپرند .

پ) نیاز به لذت : خواندن یک شعر خوب چون دیدن یک گل شاداب و مطالعه یک داستان دلپذیر همچون شنیدن یک آهنگ موسیقی لذتبخش است.پس چرافرد اگرراهب و مرتاض نباشد خودرا ازاین لذتها محروم دارد.

ت) نیاز به شناخت : و این یکی از قویترین انگیزه های خواندن است . شناخت خود و دنیا با کششی پرتوان ، انسان را به سوی مطالعه مىکشاند . آنچه را که در عالم علم و فلسفه نوشته اند ، منابعی است که انسان تشنه به دانستن را سیراب مىکند و هر چه میزان دانایی او بیشتر شود ــ در حیطه معنویات اگر نه در جهان مادیات ــ او را از دیگران برتر و ممتازتر می سازد و انسانی که فهم و درایت او وجه تمایزش با دیگر جانداران است نمی تواند از چنین مطالعه ای روگردان باشد .

بر پایه این رده بندی هر فرد اهل مطالعه را به دشواری می توان، برای همه عمر، در یک گروه قرار داد . فردی که روزی انگیزه او در خواندن نیاز به آگاهی است ممکن است روز دیگر نیاز به شناخت وی را به مطالعه وادارد. آنچه هست، این نیازها در جمع ، آدمیان را به خواندن برمىانگیزد ، (ابرامی ،1357) .

در پایان باید تاکید کرد که عادت به مطالعه امری اکتسابی است . یعنی به همان طریقی که کودک خواندن و نوشتن و حساب کردن می آموزد ، مطالعه کردن را نیز می آموزد . مهم این است که باید چگونه مطالعه کردن را به کودک آموخت . اگر بتوانیم مطالعه کردن را در انسان به صورت  عادت درآوریم دیگر ارتباط برقرار کردن او با جهان دانش و کسب آگاهی دشوار نخواهد بود و بی هیچ مشکلی خواهد توانست سطح آگاهی خود را نسبت به جهان هستی افزایش دهد . باید توجه داشت که تبدیل این علاقه به عادت باید از دوران طفولیت انسان شروع شود ، (باب الحوائجی،1378) .

   + محسن مشکبید حقیقی - ۱۱:٢۱ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢٥ اسفند ۱۳۸٩

نوجوانی

نوجوانی با این پرسش اساسی همراه است که فرد ازخود می پرسد: مــن کیستم؟

مراحل نوجوانی : 

  الف) 11 تا 13 سالگی : کنار گذاشتن رفتارهای کودکی بدون احساس نوجوانی

ب) 14 تا 16 سالگی : تحت تاثیر همسالان، عدم استقبال از متفاوت بودن

ج) بالای 16 سالگی : داشتن آزادی عمل بیشتر

 نوجوان برای رسیدن به استقلال به سه روش ابراز وجود می کند :

1. با رفتار و کلمات نشان می دهد متفاوت با دوران کودکی است .

2. نشان می دهد با پدر و مادرش تفاوت دارد .

3. لزوماً مطابق خواسته های پدر و مادر ظاهر نمی شود .

 ویژگی خانواده های دارای نوجوان ولی با استرس کم :

الف) نوجوانی را بخشی از رشد طبیعی دانسته ، لذا هراسی ندارد.

ب) به امتیازات مثبت نوجوانی اشاره دارد.

ج) می دانند نوجوان در پی مکانی برای زندگی و هویت است .

 د) می دانند نوجوان به محبت نیاز دارد .

ه) عصیان نوجوان را می توانند طبیعی بدانند (تغییرات هورمونی ، کم کردن وابستگی ...)

   + محسن مشکبید حقیقی - ٧:٤٧ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۳ اسفند ۱۳۸٩

ارتباط بهینه با فرزندان

ویژگی های خانواده موثر در ارتباط

1. والدین از ارتباط با فرزندانشان لذّت می برند.

2. والدین موثر در ارتباط ، به توانایی های خود برای سرپرستی از فرزندان مطمئن هستند .

قبل و بعد از تصمیم گیری عذاب نمی کشند به صلاحدید خود تصمیم می گیرند چون تصمیم را حق خود می دانند . خود را برای کامل نبودن در تصمیم گیری می بخشند.

3. والدین موفق در ارتباط ، انتظارات معقول دارند .

ـ انتظارات همیشه واقعی نیستند .

ـ وقتی رضایت فرزندان با برداشت والدین از موفقیت متضـاد باشد استـرس ازراه می رسد.

ـ باید بین فشار و حمایت تفاوت قائل شد .

4. والدین موفق در ارتباط با فرزندان خود وقت صرف می کنند :

پدر هم مسئول نیازهای مالی و فیزیکی و هم مسئول نیازهای عاطفی است .

مادر احساس گناه ندارد .

بین حضور فیزیکی و حضور عاطفی تفاوت قائل می شوند.

5. می دانند چگونه فشارها و معضلات فرزندشان را کاهش دهند .

اعتقادات غلــــط والدین :

ـ ما مسئول موفقیت یا شکست فرزندان خود هستیم .

ـ وقف تمام اوقات روز برای فرزندم کافی نیست .

ـ اگر برای او از جان مایه بگذارم اِحترام بیشتری دارم .  

   + محسن مشکبید حقیقی - ۱٢:٠٠ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢٠ بهمن ۱۳۸٩

کودک ADHD (بیش فعالی همراه با کمبود توجه)

نشانه های رفتاری کودک ADHD در بسیاری از حالات می توانند با بعضی از تکنیک ها بهبود داده شوند. این تکنیک‎ها بر مبنی سه اصل می باشند: (1) مسئول شناختن کودکان نسبت به رفتارشان؛ (2) دادن پاداش به خاطر رفتار خوب؛ (3) تنبیه آنها (به شیوه ای ویژه) به خاطر رفتار بد.

شواهد قابل ملاحظه ای وجود دارند که بسیاری از شیوه های کنترل بچه های مبتلا به ADHD به مراتب بیشتر از دیگر شیوه ها مؤثر می باشند. محیط خانه‎ی محکم، ثابت، رک و روشن و قابل پیش بینی از بهترین امکانات است ، (وندر؛ مترجم: اعتصامی صدری ، 1373) .در همین راستا می توان از روش درایکورز برای تربیت کودک با عنوان روش عواقب منطقی کمک گرفت. به اعتقاد درایکورز توجه به اصل برابری و آزادی در خانواده کودکان را آزادمنش به بار می آورد. توجه به نیازهای عمومی کودکان یعنی نیاز به تعلق و نیاز به تعلق و نیاز به محبت و توجه می تواند قسمت اعظمی از مشکلات روابط والد ـ کودک را کاهش دهد. شرایط اجرای روش عواقب منطقی عبارتند از :

1) حق انتخاب و تصمیم گیری به کودک داده شود. والدین باید همواره برای حل مشکل بیش از یک راه به کودک پیشنهاد کنند و او را آزاد گذراند تا یکی از آنها را به میل خود برگزیند. مثلاً به کودکی که برای نرفتن به مدرسه و تماشای مسابقه فوتبال از تلویزیون تعارض می کند باید گفت: « حسن یا باید به مدرسه بروی و یا اینکه در رختخواب خود بخوابی مطلقاً استراحت کنی».

2) هدفهای کودک فهمیده ودرک شوند.یکی از عواملی که موجب موفقیت روش عواقب منطقی می شودآن است که والدین به علل رفتار کودک پی ببرند و دقیقاً کودک را بشناسند و هدفش را ازانجام کارهای خارجی او درک کنند.

3) چنانچه کاربرد روش عواقب منطقی با شکست مواجه گردد باید به تجزیه و تحلیل علل شکست اقدام گردد. گاه اشکال در رفتار والدین قرار دارد. بدین معنی که بعضی از آنان در گفتار و تصمیم خود ثبات کافی ندارند و موجب اجرا نشدن روش عواقب منطقی می گردند.

4) در صورت عدم همکاری کودک با والدین در اجرای روش عواقب منطقی باید عوامل مطلوب را از او دور ساخت. مثلاً در مورد کودکی که تکالیفش را انجام نمی دهد او را از نگاه کردن به تلویزیون باید محروم کرد و به او گفت نگاه کردن تلویزیون در صورتی ممکن است که تکالیفش را انجام دهد.

5) باید سعی شود که در هر آن فقط یک مشکل مورد بررسی قرار گیرد، در غیر اینصورت هم کودک و هم والدین سردرگم خواهند شد.

6) والدین باید توجه داشته باشند که در اجرای روش عواقب منطقی تسلیم نشوند و در عین حال به جنگ و ستیز با کودک نیز نپردازند. بلکه حالتی معقول و منطقی به خود بگیرند.

7) والدین در انجمن خانوادگی به جای استفاده از جمله « تصمیم گرفتیم » باید جمله «تصمیم گرفته شد» را به کار ببرند. زیرا در این صورت به خود تصمیم استناد می شود نه تصمیم گیرنده. در این حالت چنانچه کودکان تصمیم گرفته شده را عمل نکنند دال بر ضعف والدین نخواهد بود (شفیع آبادی، 1386).

افزون بر وضع قوانین منطقی برای یاری به بچه، پدر و مادر باید برنامه ای را به هدف پاداش و تنبیه در نظر بگیرند. این پاداشها و تنبیه ها باید نه تنها از سوی پدر و مادر بلکه از سوی بچه نیز مورد توجه قرار گیرند.

منبع: بررسی اثرآموزش زندگی خانوادگی درکاهش تنیدگی والدینی مادران دارای کودکان بیش فعال

رساله دکتری رشته مشاوره (PH.D) محسن مشکبیدحقیقی

استاد راهنما :دکتر علی دلاور   استادان مشاور: دکتر عبدالله شفیع آبادی و دکتر مصطفی تبریزی

   + محسن مشکبید حقیقی - ۱۱:٠۳ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٩ بهمن ۱۳۸٩